30 dagen Myanmar. Een land vol verrassingen.
Ik vertrek met angst rond mijn hart.

Wat zou het zonde zijn als de nationale ‘klederdracht’, de longyi, werd vervangen door spijkerbroeken.
Wat zou het zonde zijn als de nijvere inzet van de bewoners werd bedorven door de nu afwezige stress.
Wat zou het zonde zijn als het bevrijdende gevoel van veiligheid zou moeten wijken voor het ons bekende gevoel van onveligheid.
Wat zou het zonde zijn als de collectiviteit werd vervangen door ‘ik, ik, ik’.
Wat zou het zonde zijn als de ongebreidelde en alom aanwezige cultuurschatten prooi zouden worden van toeristenellende.
Wat zou het zonde zijn als alle gemanipuleerde merkartikelen in de supermarkt de enorme rijkdom aan variatie en versheid op de vele lokale markten zou verdringen.
Wat zou het zonde zijn als het Boeddhisme als levensstijl werd vervangen door Boeddhisme als (intolerant) geloof.
Wat zou het zonde zijn als de reeks ‘geboren worden, leren, les geven en dood gaan’ als leidraad voor je leven werd vervangen door ‘geboren worden, leren, graaien en dood gaan’.

Myanmar heeft me aan alle kanten verrast. De vele mobiele telefoons, de Sky-schotels op vele daken, solar op menig huis, de stenen huizen, het hoge alfabetisme, het werk aan de infrastructuur, de enorme keuze aan vers voedsel, de solidariteit en vrijgevigheid.
Maar bovenal werd ik verrast door het schijnbare effect van het Boeddhisme, waarin respect en harmonie voorop staan.

Maar vooral verrast door het positivisme.
In een land dat tientallen jaren dictatuur door Generaals heeft gekend verwacht je frustraties en wraakgevoelens.
Niks van dat alles, in ieder geval niet in de vele gesprekken die we hebben gevoerd.
Daarin stond de opwinding over wat er allemaal gaat gebeuren centraal. Hoe je met elkaar democratie gaat ‘beleven’’ en inrichten.
Met een onvoorstelbare wijsheid over ‘stap voor stap’ en ‘veel leren’ in plaats van ‘macht’ en ‘nu wij’.

Echte CHANGE heeft een voedingsbodem nodig. En die is vaak negatief door gedwongen omstandigheden. Zelden zie je CHANGE ontstaan door inzicht en wijsheid voordat die noodzaak manifest wordt.
Echte CHANGE heeft ook altijd iets van ongeduld. We hebben haast en zijn intolerant voor hen die niet meewillen.
Als ik Myanmar vergelijk met het gemiddelde Afrikaanse land is het zeker niet achtergebleven sinds de Britten er vertrokken (wat in Afrika en Birma vrijwel tegelijkertijd gebeurde). Het is geen bedelland geworden, zoals menig Afrikaans land. Myanmar heeft net op tijd ingezien dat de ‘deals’ met China het land geen goed brengen. Ongeacht het feit dat menige generaal inmiddels zijn zakken meer dan gevuld heeft als gevolg van die deals.
Waar in Afrika dat vullen van zakken niet snel genoeg kan gaan en niet lang genoeg kan duren, lijkt in Myanmar de gemiddelde generaal zich te beseffen dat er grenzen zijn. Iets dat niet alleen onder druk van ‘het buitenland’ tot stand is gekomen, maar zeker ook door de (sterke) invloed van de honderdduizenden monniken als representant van de Boeddhistische geaardheid van de bewoners.

De CHANGE lijkt van binnen te komen. Van gesprekken over de recente ontwikkelingen houd je het gevoel van ‘het is nu tijd’ over. Het is nu tijd voor een nieuwe fase waarin ‘we’ zorgvuldig om moeten gaan met de nieuwe mogelijkheden.
Geen haast, geen onbezonnenheid. Eerst leren, eerst les geven.
Zoals de man die het eerste boek schreef over lokale democratie en ik toevallig (wat is toeval..) tegen kwam in een boekhandel bij Seraing Hills. Die zijn leven in het teken van ‘les geven over de mogelijkheden van democratie’ had gesteld. Het land doorreisde om iedereen ervan te overtuigen dat democratie ook echt democratie moest zijn. Vanuit verantwoordelijkheid van en voor elkaar, zonder dogma’s en intolerantie voor afwijkende meningen. Waarin luisteren, begrip en oplossingen voorop staan.
Een man zonder budget, onderwijsfonds en sponsors, maar wel met een hartstochtelijke missie. Een man waard om te steunen.

Angst en hoop dus.
Ik houd me vast aan de hoop en wijsheid van collectief Myanmar.
Als het even kan zou ik er les willen geven om te voorkomen dat m’n angst werkelijkheid wordt.